Plutajući i fiksni zamajac: razlike, kvarovi i savjeti za dug vijek trajanja

Malo vozača zna da način vožnje direktno uništava jedan od najskupljih dijelova kvačila. Plutajući zamajac često strada bez jasnog upozorenja, a popravka može koštati i nekoliko hiljada maraka. U ovom tekstu otkrivamo ključne razlike između plutajućeg i fiksnog zamajca, prve simptome kvara koje većina ignoriše i savjete stručnjaka kako izbjeći ozbiljna oštećenja i skupu zamjenu.

Zamajac je sastavni dio sistema kvačila i ima ključnu ulogu u prenosu snage između motora i mjenjača. Smješten je između radilice motora i mjenjača, a direktno je pričvršćen na radilicu. Njegova osnovna funkcija je stabilizacija rotacije motora, ublažavanje torzionih vibracija i omogućavanje mirnog prenosa obrtnog momenta prema mjenjaču. Smješten je između radilice motora i mjenjača, a direktno je pričvršćen na radilicu. Njegova osnovna funkcija je stabilizacija rotacije motora, ublažavanje torzionih vibracija i omogućavanje mirnog prenosa obrtnog momenta prema mjenjaču.

U savremenoj automobilskoj industriji koriste se dvije osnovne vrste zamajaca: fiksni zamajac i plutajući zamajac, poznat i kao dvomaseni zamajac. Plutajući zamajac je znatno složenija mehanička komponenta od fiksnog zamajca koji je sačinjen od seta opruga direktno postavljenih na lamelu. Sastoji se od primarnog i sekundarnog dijela, između kojih se nalaze aksijalni i radijalni ležajevi, torzione opruge, klizne površine i specijalna mast koja omogućava kontrolisano prigušivanje vibracija. Upravo ova konstrukcija omogućava savremenim dizel i turbo benzinskim motorima da rade mirnije uprkos velikom obrtnom momentu i naglim promjenama opterećenja.

Poznato je da savremeni motori razvijaju visok obrtni moment već pri niskim obrtajima. To dovodi do snažnih torzionih udara koji bi, bez dodatnog prigušenja, direktno opterećivali mjenjač i pogonske komponente. Plutajući zamajac apsorbuje ove udare prije nego što dođu do mjenjača, čime se produžava vijek trajanja kompletnog pogonskog sklopa i poboljšava komfor vožnje. Pri tome ova verzija zamajca pruža znatno bolju zaštitu mjenjača, što direktno utiče na uglađeniji rad motora, ali je osjetljiviji na nepravilan stil vožnje i mnogo skuplji za zamjenu u odnosu na fiksni zamajac.

Simptomi kvarova i najčešći uzroci

Kvar plutajućeg zamajca obično se može prepoznati bez dijagnostičke opreme. Najčešći simptomi su udar ili metalni zvuk prilikom paljenja motora, vibracije koje se prenose na papučicu kvačila tokom kretanja, te izraženo podrhtavanje motora prilikom gašenja. Produženo i grubo gašenje motora često je jedan od prvih znakova istrošenosti zamajca.

U slučaju potpunog mehaničkog oštećenja, dijelovi opruga mogu probiti kućište zamajca i izazvati ozbiljna sekundarna oštećenja, uključujući oštećenje kućišta mjenjača, senzora radilice i nosača druk ležaja.

Prema preporukama proizvođača i servisnih stručnjaka, najveći uzroci oštećenja plutajućih zamajaca su agresivni startovi vozila, naglo otpuštanje kvačila, dugotrajno proklizavanje lamele, neispravan rad sistema mirnog gašenja motora i prekomjerno termičko opterećenje.

Tokom pregrijavanja dolazi do degradacije masti unutar zamajca, gubitka elastičnosti opruga i povećanog habanja ležajeva. U ekstremnim slučajevima može doći do pucanja opruga i mehaničkog oštećenja kućišta zamajca, ali i većih oštećenja na motoru koje može izazvati probijanje opruge kroz kućište mjenjača.

Takvi kvarovi su enormno skupi jer se ne mijenja samo zamajac, već i drugi oštećeni dijelovi motora, dok je zabilježeno u praksi da se na listi za zamjenu nalazio kompletan motor. Cijena samog dijela, u zavisnosti od proizvođača i tipa vozila, kreće se od približno 700 KM pa sve do preko 3.000 KM.

U praksi se zamajac gotovo uvijek mijenja zajedno sa setom kvačila, što dodatno povećava ukupne troškove popravke, ali dugoročno smanjuje troškove održavanja i eksploatacije automobila jer se plutajući zamajac uz pravilno korištenje mijenja tek poslije 250.000 pređenih kilometara, dok se fiksni zamajac mijenja i do pet puta u istom intervalu.

Warning Box 1 – Konverzija sa plutajućeg na fiksni zamajac

Da! Postoji mogućnost konverzije sa plutajućeg na fiksni zamajac. Ali iako na tržištu postoje konverzijski setovi koji omogućavaju zamjenu plutajućeg zamajca fiksnim, takva praksa se ne preporučuje kod vozila za koja je fabrički predviđen dvomaseni zamajac. Smanjeno prigušenje vibracija može dovesti do ubrzanog trošenja mjenjača, pojave buke i smanjenog komfora u vožnji.

Warning box 2 – Najčešće greške vozača

Najčešća greška je agresivno kretanje vozila uz naglo otpuštanje kvačila, posebno pri niskim obrtajima motora. Dugotrajno držanje vozila na kvačilu, vožnja u previsokom stepenu prenosa pri malim obrtajima, kao i učestali sportski startovi značajno povećavaju termičko i mehaničko opterećenje plutajućeg zamajca. Poseban problem predstavlja neispravan sistem mirnog gašenja motora, koji dodatno opterećuje unutrašnje opruge zamajca.

Bonus savjet – praksa iz servisa

Prilikom svake zamjene kvačila obavezno je izvršiti detaljnu kontrolu zamajca, čak i ako ne pokazuje jasne simptome kvara. Preporučuje se korištenje originalnih ili OEM dijelova provjerenih proizvođača, kao i zamjena svih pratećih komponenti poput druk ležaja i vijaka zamajca.

Tokom montaže potrebno je striktno poštovati fabričke momente zatezanja i procedure. Nakon zamjene, vozačima se savjetuje period umjerene vožnje kako bi se novi dijelovi pravilno prilagodili radnim uslovima.